Vở chép bốn màu mực, giải xong hết bài cuối chương nhưng vào phòng thi vẫn cắn bút

Đồng hồ góc màn hình laptop vừa nhảy sang 00:45 sáng. Trong phòng trọ chỉ còn tiếng quạt máy quay đều và tiếng lật trang giáo trình sột soạt. Ánh đèn bàn hắt xuống trang vở bạn vừa kẻ khung bằng bốn màu bút dạ quang xanh, đỏ, vàng, tím. Ngón tay cầm bút mỏi nhừ sau ba tiếng chép năm trang đề cương chuyên ngành. Sát mép vở, chiếc laptop vẫn mở chục tab trang web kèm thông báo vừa tải xong mấy bộ đề giải mẫu.

Bạn gấp vở lại rồi leo lên giường đi ngủ với cảm giác yên tâm. Cảnh tượng ấy làm tôi nhớ như in buổi sáng mùa đông năm 18 tuổi khi đi thi học kỳ đầu tiên ở đại học. Đêm trước ngày thi, tôi thức đến 2 giờ sáng để kẻ khung và học thuộc cuốn vở chép bốn màu mực. Thế nhưng sáng hôm sau, giám thị phát tờ giấy thi A4 trắng tinh chỉ có 4 câu tự luận. Ngòi bút khựng lại ở dòng biến đổi thứ hai, làm tôi ngồi cắn bút suốt nửa tiếng.

Quanh dãy trọ mỗi mùa thi, cả ba kiểu sinh viên chăm chỉ đều dễ rơi vào cảnh đó. Có người ngồi tô màu vở thật đẹp, có người đọc kỹ lời giải mẫu, lại có người giải hết bài tập cuối chương 1, chương 2, chương 3. Vậy mà vào phòng thi cầm tờ đề tổng hợp, cả ba đều ngẩn người không biết đặt bút từ đâu. Người ra đề chỉ xóa mất dòng tiêu đề chương trên đầu trang giấy, thế là bao nhiêu công thức từng làm trơn tru ở nhà tự nhiên rối tung.

Tại sao lúc ôn ở nhà càng êm ái, ra đáp số càng nhanh thì vào phòng thi lại càng dễ trống rỗng? Trí nhớ con người giống hệt chiếc bánh xe đạp lăn trên đường nhựa. Muốn xe tiến tới, lốp xe phải có độ nhám để bám xuống mặt đường gồ ghề. Khi bạn sợ mỏi chân nên đem dầu nhớt đổ tràn ra sàn cho trơn, bàn đạp sẽ quay rất nhẹ nhưng chiếc xe vẫn đứng im một chỗ.

Thức khuya tô màu vở chỉ giúp bạn tự trấn an mình

Từ năm 18 tuổi mới vào đại học, nếu để ý những buổi tối ngồi học, bạn sẽ nhận ra một sự thật. Tay chân bận rộn trên bàn là một chuyện, còn đầu óc có thực sự suy nghĩ hay không lại là chuyện khác hẳn. Nhiều người hay mắng sinh viên chép vở màu mè và tải tài liệu tràn lan là lười biếng. Nhưng nếu thật sự lười, bạn đã tắt đèn đi ngủ từ 21:00 tối chứ chẳng ngồi còng lưng đến 1 giờ sáng. Thói quen tô màu vở và tải 20 bộ đề vào laptop lúc nửa đêm là chiếc phao dập tắt cơn hoảng sợ trước môn khó. Chỉ có điều, cảm giác yên tâm đó đang lấy mất giờ học thật của bạn.

Trong phép thử tâm lý ở đại học, sinh viên làm bài kiểm tra đầu vào cực khó rồi được khen giỏi. Vì nhiều câu chỉ khoanh may rủi nên ai cũng lo mình không giỏi thật như lời khen. Trước bài thi thứ hai, người ta đặt lên bàn hai viên thuốc cho các bạn chọn. Một viên giúp đầu óc tỉnh táo hơn, còn viên kia được báo trước là làm giảm trí nhớ tạm thời. Ở nhóm bình thường không chịu sức ép, chỉ có 13% chọn viên thuốc gây lơ mơ. Nhưng ở nhóm sợ bài thi tiếp theo làm lộ sức học thật, có tới 70% chủ động chọn viên thuốc làm giảm trí nhớ.

Vì sao 70% sinh viên lại tự làm khó mình trước giờ thi? Nếu uống viên thuốc tỉnh táo, dồn hết sức làm bài mà vẫn điểm thấp, bạn phải thừa nhận mình chưa hiểu bài. Còn nếu uống viên thuốc gây lơ mơ, dù kết quả tệ đến đâu thì lòng tự ái vẫn an toàn vì có sẵn cớ đổ thừa.

Khi ngồi vào bàn lúc 22:30 đêm trước chương sách khó, bạn cũng hay làm ngược cái ngọn với cái gốc như thế. Người đã hiểu bài thì khi viết ra nháp, các bước giải tự nhiên gọn gàng. Nhưng khi sợ phát hiện mình chưa hiểu bài, bạn lại cố kẻ khung, tô bốn màu mực thật đẹp để tự thuyết phục rằng mình đã học kỹ. Chẳng may đi thi điểm kém, cuốn vở dày cộp đó sẽ thành cái cớ để bạn tự an ủi mình.

Chuyện tải cả đống bộ đề về chật laptop cũng giống như mua đầy thịt cá nhét kín tủ lạnh. Nếu tối nào về phòng bạn cũng ngại nấu nướng, chỉ đóng cửa tủ lạnh rồi úp gói mì ăn liền, thì đống thịt cá kia sớm muộn cũng hỏng sạch.

Ôn bài theo từng chương khiến bạn kẹt cứng trước đề thi

Ngay cả khi đã cất hộp bút màu và lấy giấy nháp ra giải bài tập, bạn vẫn dễ sập vào cái bẫy thứ hai. Tối nay bạn đọc lý thuyết chương 3, xem giải mẫu rồi lật xuống cuối chương 3 giải liền mười bài đều đúng đáp số. Bạn thở phào đánh dấu xong chương 3, nhưng cách học cuốn chiếu ấy lại có hai điểm mù lớn.

Điểm mù thứ nhất là vừa giải bài vừa để trang sách mở sẵn bên cạnh. Trong phép thử trên 120 sinh viên cùng học một tài liệu khoa học, nhóm thứ nhất vừa mở sách vừa vẽ sơ đồ tóm tắt chi tiết. Nhóm thứ hai chỉ đọc tài liệu một lượt rồi gấp hẳn sách lại, tự viết những gì mình nhớ ra tờ giấy trắng. Một tuần sau, khi làm bài kiểm tra đòi hỏi suy luận, nhóm gấp sách tự viết ra giấy trắng đạt tới 67%, còn nhóm vừa mở sách vừa vẽ sơ đồ chỉ đạt 45% đến 49%.

Chuyện này giống hệt lúc bạn hát karaoke. Khi nhìn chữ chạy trên màn hình có nhạc đệm, bạn hát theo vanh vách nên tưởng đã thuộc bài. Nhưng vừa tắt màn hình đi và bảo tự hát chay từ câu đầu, bạn lập tức khựng lại vì không nhớ chữ mở đầu. Lúc vừa làm bài vừa liếc sang trang sách mở sẵn cũng vậy, người tìm ra hướng biến đổi từ dòng một xuống dòng hai là tác giả cuốn sách chứ chưa phải là bạn.

Điểm mù thứ hai còn nguy hiểm hơn. Biết thay số vào công thức có sẵn là một chuyện, còn tự nhìn đề bài lạ để nhận ra phải dùng công thức nào lại là chuyện khác hẳn.

Trong phép thử ôn môn Toán, người ta chia sinh viên thành hai nhóm luyện tính thể tích khối hình. Nhóm thứ nhất học xong công thức hình nào thì giải liền bài tập của đúng chương đó. Nhóm thứ hai giải bài tập của nhiều chương trộn lẫn trên một tờ đề. Lúc ôn ở nhà, nhóm giải theo chương làm đúng tới 89%, còn nhóm trộn đề chỉ đạt 60%. Thế nhưng một tuần sau, khi vào phòng thi với tờ đề xóa tên chương, điểm nhóm học theo chương rớt thẳng từ 89% xuống 20%. Ngược lại, nhóm từng giải đề trộn lẫn ở nhà với mức 60% lại giữ vững 63% trong phòng thi, cao gấp hơn ba lần.

Tại sao làm đúng 89% ở nhà lại rớt xuống 20% khi tờ đề xóa tên chương? Hãy nhớ lại chú bảo vệ ở cổng khu trọ. Ngày nào bạn cũng thấy chú mặc áo sơ mi xanh ngồi ở cổng sắt nên tưởng đã nhớ rõ mặt chú. Thế nhưng trưa Chủ nhật, gặp chú mặc áo thun đứng mua cá giữa chợ đông, bạn nhìn thẳng vào mặt vẫn không nhận ra. Lúc giải bài cuối chương 3 cũng vậy, dòng tiêu đề chương 3 ở đầu trang đã nhắc bài hộ. Vào phòng thi, câu hỏi bị xóa hết tên chương và trộn lẫn như người giữa chợ đông. Bạn nhìn câu số 2 mà không biết nó thuộc chương 3 hay chương 7.

Nhìn lại bốn việc trên bàn học gồm đọc lý thuyết, giải bài mẫu trong chương, giải đề trộn lẫn và dùng bút màu đánh dấu, cả bốn đều đúng nếu đặt đúng khung giờ. Nhiều người học vất vả mà vẫn trượt là vì xếp ngược thứ tự từ cuối lên đầu. Trong 5 phút đầu mới ngồi vào bàn, bạn lấy giấy nháp che lý thuyết đi để tự viết thử vài dòng cách giải. Tiếp đó, bạn dành 15 phút mở sách đọc chỗ vừa kẹt và giải một hai bài trong chương. Phần lớn thời gian còn lại cùng 20 phút cuối buổi phải dành để gấp sách giải đề trộn lẫn trên giấy trắng. Cây bút dạ quang chỉ được cầm lên ở cuối buổi để khoanh vào bước tính vừa làm sai.

Nhìn vào tờ giấy nháp để biết bạn đang tắc ở đâu

Cùng ngồi bàn học bốn tiếng mà đi thi điểm kém, nhưng mỗi bạn lại bị tắc ở một khâu khác nhau. Nếu bắt nhầm bệnh rồi lấy cách chữa của nhóm này áp sang nhóm kia thì càng chăm chỉ càng tốn thời gian. Tối nay lúc 20:00 ngồi vào bàn, bạn hãy gấp sách lại và nhìn vào tờ giấy nháp trắng sau 15 phút đầu để tự bắt mạch xem mình đang vướng vào trường hợp nào trong ba trường hợp thường gặp nhất.

Trường hợp 1 - Gấp sách lại là không tự tóm tắt nổi ý chính: Bạn vừa đọc ba trang lý thuyết suốt 30 phút. Thế nhưng khi gấp sách lại suốt 2 phút, ngòi bút vẫn đứng im không viết nổi câu nào trên nháp. Điều này cho thấy mắt bạn chỉ lướt qua mặt chữ chứ đầu óc chưa hề suy nghĩ. Nếu bạn tải thêm tài liệu tóm tắt về đọc hay lấy bút màu gạch chân khắp sách thì chỉ càng tốn thời gian. Muốn trị tật đọc trôi tuột này, ngay 5 phút đầu mới ngồi vào bàn, bạn phải lấy giấy nháp che kín lý thuyết đi và tự viết thử 3 dòng cách giải câu ví dụ đầu tiên trước khi mở sách.

Trường hợp 2 - Viết được công thức đầu nhưng tắc ở bước biến đổi tiếp theo: Khi gấp sách tự giải một bài từng xem giải mẫu, bạn viết công thức ở dòng đầu rất nhanh. Thế nhưng vừa xuống đến dòng thứ hai là bạn ngồi cắn bút. Bạn đang mắc bẫy đọc lời giải xuôi chiều từ trên xuống dưới, thấy hợp lý nên gật đầu cho qua. Bạn chưa từng tự hỏi chữ nào trong đề đã ép dòng một chuyển sang dòng hai. Với lỗi này, ngồi học thuộc công thức hay chép lại lời giải từ đầu là vô ích. Lúc tự ôn, bạn cần lấy tấm bìa cứng đè lên che kín lời giải mẫu và chỉ kéo nhích nhẹ từ dưới đáy lên khi bị kẹt quá 3 phút.

Trường hợp 3 - Làm bài cuối mỗi chương rất tốt nhưng gặp đề tổng hợp lại nhầm công thức: Ở nhà giải bài theo từng mục thì bạn làm đúng trên 80%. Thế nhưng khi lấy đề thi cuối kỳ xóa tên chương ra làm thử, bạn nhìn câu hỏi suốt 3 phút vẫn phân vân giữa công thức chương 2 và chương 5. Đây là lúc bạn đã quá quen với dòng tiêu đề chương nhắc bài hộ. Nếu bạn quay về giải thêm năm mươi câu nằm sẵn trong từng chương riêng lẻ thì chỉ càng mất công. Bạn phải dừng ngay việc giải bài theo từng mục và dành riêng 20 phút cuối mỗi tối để bốc 3 câu từ 3 chương khác nhau ra tờ giấy trắng không ghi tên chương mà tự giải.

Cách tự luyện trên giấy nháp trắng vào mỗi buổi tối

Nhiều bạn tự học hay đuối sức vì chia sức trong buổi tối bị ngược. Lúc 20:00 tối mới ngồi vào bàn, bạn đặt mục tiêu đọc cả chục trang sách nên thấy ngán và lướt điện thoại đến khuya. Đến 23:00 đêm sắp đi ngủ, bạn lại kiểm tra bài quá dễ dãi. Để kéo điểm thi từ 20% lên trên 63%, bạn hãy tách đôi hai đầu buổi tối. Năm phút đầu buổi phải thật nhẹ nhàng để dễ bắt nhịp, còn 20 phút cuối buổi phải thật nghiêm ngặt như trong phòng thi.

Che lý thuyết để tự giải thử trong năm phút đầu tiên

Khi sinh viên tự mò mẫm giải thử bài toán mới trong 5 phút trước khi đọc lý thuyết, lúc đầu họ rất dễ bị kẹt. Thế nhưng ngay lúc mở sách đối chiếu, họ lại nhớ sâu công thức và giải bài khó tốt hơn hẳn nhóm đọc lý thuyết xuôi chiều từ đầu.

Trên bàn học tối nay, bạn chỉ để một trang giáo trình, một tờ giấy nháp A4 trắng và cây bút bi xanh. Bạn lấy giấy nháp che kín lý thuyết, nhìn đề câu ví dụ đầu tiên rồi tự viết thử 3 dòng cách giải trong 5 phút. Hết 5 phút tự thử, bạn mới được cầm cây bút dạ quang màu đẹp nhất. Cây bút màu chỉ được chạm vào giấy khi bạn đã tự làm nháp và phát hiện ra bước tính vừa làm sai. Bạn dùng bút màu khoanh tròn chỗ bị kẹt trên nháp, mở sách đối chiếu rồi ghi một dòng vào sổ tay xem vì sao nãy mình nhầm.

Giải ba câu trộn lẫn không ghi tên chương vào cuối buổi

Vào 20 phút cuối trước khi đi ngủ, bạn lấy tờ giấy A4 trắng chép ra 3 câu bài tập từ 3 chương khác nhau. Một câu vừa học hôm nay, một câu học tuần trước và một câu học từ đầu tháng, tuyệt đối không ghi tên chương. Sau khi cất hết sách vở và bấm giờ tự giải xong cả 3 câu, bạn hãy tập biến các phương án sai thành mỏ vàng giúp hiểu sâu gấp bốn lần.

Nếu làm câu trắc nghiệm có bốn đáp án A, B, C, D mà A là câu đúng, bạn giữ cả ba đáp án sai B, C, D lại trên giấy nháp. Bạn tự hỏi phải sửa dữ kiện nào trên đề để B, C hoặc D biến thành đáp án đúng. Với bài tự luận, nếu lỡ lắp nhầm công thức chương 2 vào bài chương 5, bạn hãy viết thêm một dòng dưới tờ nháp. Bạn tự chỉ ra đề phải đổi điều kiện gì thì công thức chương 2 mới thành đúng. Ngoài ra, tài liệu nào trong 7 ngày tới chưa dùng đến thì không bấm tải. Nếu lỡ tải bộ đề mới về laptop, bạn phải tự phạt mình giải ngay 2 câu ra nháp trước khi ngủ.

Kéo nhích lời giải từ dưới đáy lên khi gặp câu khó

Khi chuyển sang gấp sách tự giải đề trộn lẫn, trong 7 ngày đầu tốc độ làm bài sẽ chậm lại và tỷ lệ đúng ở nhà có thể tụt từ 90% xuống 60%. Bạn đừng nản lòng vì làm nháp chậm lại chính là dấu hiệu đầu óc đang thực sự làm việc.

Trong lúc tự luyện, nếu gặp câu khó mà nhìn nháp suốt 3 phút vẫn tắc, bạn đừng mở lời giải mẫu ra đọc từ dòng đầu. Hãy lấy tấm bìa cứng che kín lời giải mẫu, rồi kéo nhích nhẹ từ dưới đáy lên để chỉ lộ ra dòng kết quả cuối hoặc bước biến đổi áp chót. Khi thấy cái mốc gợi ý đó, bạn đẩy tấm bìa che kín lại và tự tìm cách biến đổi từ đề bài đi tới cái mốc ấy.

Ở trong phòng trọ hay ngoài giảng đường, khi thấy bạn không chép vở sạch đẹp mà tối nào cũng gạch xóa trên giấy A4 nháp, đôi khi bạn cùng phòng sẽ trêu chọc. Người ta cười bảo sao mày học kiểu gì mà vở không chịu chép, suốt ngày chỉ thấy gạch xóa lem nhem. Sát tuần thi, nhóm bạn lại rủ chia mỗi người chép sẵn một phần văn mẫu đề cương học tủ để đối phó qua môn. Những lúc bị dội nước lạnh như vậy, bạn hãy giữ sức cho việc học thật và đừng tranh cãi hơn thua. Người thương mình thì nhìn kết quả cuối kỳ sẽ tự hiểu, còn trước lời trêu đùa vô tâm, giải thích dài dòng chỉ làm bạn mất tập trung. Bạn chỉ cần mỉm cười đáp gọn rằng mình hay quên công thức nên phải viết nháp cho nhớ tay, rồi cúi xuống làm nốt ba câu trộn chương tối nay.

Đi qua bốn năm đại học từ năm 18 tuổi đến ngày ra trường đi làm ở tuổi 22, tôi nhận ra phòng thi và công việc ngoài đời đều có chung một quy luật. Không ai chấm điểm cho số giờ bạn thức khuya tô màu vở hay số bộ đề nằm im trong laptop. Bước vào phòng thi có vững bụng hay không là nhờ xấp giấy nháp A4 viết kín hai mặt ở nhà. Trên đó, mỗi vệt bút dạ quang chỉ đánh dấu một lỗi sai bạn đã tự tìm ra và tự sửa lại đến cùng.

“Trang vở kẻ bốn màu mực êm ái lúc nửa đêm chỉ giống như chiếc bánh xe quay tít trên mặt sàn đổ dầu nhớt. Bạn phải dám gấp sách lại, xóa tên chương đi và chấp nhận những vết gạch xóa lem nhem trên tờ giấy nháp trắng. Chỉ khi ấy, bánh xe trí nhớ mới thực sự bám chặt xuống mặt đường.”